Wolkenatlas - Cumulonimbus (Cb)
 
Afzonderlijke, over het algemeen dichte wolken met scherpe omtrekken, die zich in verticale richting ontwikkelen in de vorm van kopjes, koepels of torens waarvan het bovenste, opbollende gedeelte dikwijls op een bloemkool lijkt. De door de zon beschenen delen van deze wolken zijn meestal verblindend wit; hun onderzijde is betrekkelijk donker en vrijwel horizontaal. Soms ziet Cumulus er gerafeld uit

Ontstaanswijze

Cumulonimbus ontstaat gewoonlijk uit grote, goedontwikkelde Cumuluswolken. De omstandigheden waaronder Cumulonimbuswolken voorkomen zijn daarom gelijk aan die, welke gunstig zijn voor de ontwikkeling van Cumulus.  Cumulonimbus ontwikkelt zich soms uit Altocumulus of Stratocumulus, waarvan de bovenste gedeelten torenvormige uitstulpingen vertonen; in het eerste geval ligt de basis van de Cumulonimbus opmerkelijk hoog. 
Cumulonimbus kan ook ontstaan uit Altostratus of Nimbostratus.
 
Cumulonimbus cappilatus incus (Cb cap in)J.Baartse
 
Cumulonimbus calvus (Cb cal) W.Sabolt
 
Samenstelling en uiterlijk
Cumulonimbus bestaat uit waterdruppeltjes en, voornamelijk in het bovenste gedeelte, uit ijskristallen. Er komen ook grote druppels in voor en dikwijls sneeuwvlokken, korrelsneeuw, korrelhagel of hagelstenen. De waterdruppeltjes en de regendruppels kunnen ver onderkoeld zijn.

De Horizontale en verticale afmetingen van Cumulonimbus zijn zo groot, dat de dat de karakteristieke vorm van de gehele wolk slechts op grote afstand kan worden waargenomen. Wanneer Cumulonimbus zich uit Cumulus ontwikkelt, vertoont de wolk aanvankelijk vaak afgeronde koppen, ondanks het feit dat de bovenkant zijn scherpe omtrekken begint te verliezen (Cb Calvus). Bij snel groeiende wolken is soms een pileus waar te nemen.

Later gaat het bovenste gedeelte geheel over in een vezelachtige of  streperige massa, die dikwijls de vorm van een aambeeld aanneemt (Cb capillatus); bij zeer lage temperaturen kan de vezelachtige structuur zich over de gehele wolkenmassa uitbreiden. Soms gaat het bovenste gedeelte van een Cumulonimbus over in Altostratus of Nimbostratus.

Cumulonimbuswolken kunnen geïsoleerd voorkomen of in een aaneengesloten rij, die op een zeer lange muur lijkt. Wanneer de wolk zich boven de waarnemer bevindt, is als gevolg van de uitgestrektheid van de wolkenbasis of door de aanwezigheid van lage rafelige wolken (pannus) de karakteristieke vorm van het bovenste gedeelte niet meer te zien. Soms bevindt een Cumulonimbuswolk zich geheel binnen de wolkenmassa van Altostratus of  Nimbostratus.

De donkere, dreigende of zelfs schrikaanjagende indruk, die een Cumulonimbus kan geven, wordt gewoonlijk versterkt door  bliksem en donder, door hevige regen, sneeuw en hagel en door windstoten en minder vaak door naar beneden hangende uitstulpingen (mammatus),door een horizontale rolvormige wolk (arcus) of door een windhoos (tuba).

Indien het niet mogelijk is op grond van andere criteria te beslissen of de wolk een Cumulus of Cumulonimbus is, moet deze volgens afspraak Cumulus worden genoemd, wanneer hij niet vergezeld gaat van bliksem, donder of hagel. Gerafelde Cumulus is te onderscheiden van rafelige Stratus, doordat hij een grotere verticale afmeting bezit en gewoonlijk witter en minder doorschijnend is. Verder heeft gerafelde Cumulus soms ronde of koepelvormige toppen, die altijd ontbreken bij rafelige Stratus.

Bronnen: J. Baart, Der Karlsruher Wolkenatlas  
 
Foto galerij Cumulonimbus
Highslide JS
Cb mamma
 
Highslide JS
Cb pannus
 
Highslide JS
Cb preacipitatio
Highslide JS
Cb virga
 
Highslide JS
Cb arcus
 
Highslide JS
Cb capillatus
Highslide JS
Cb incus
 
Highslide JS
Cb capillatus
 
Highslide JS
Cb praecipitatio